De federale regering heeft beslist om de anonimiteit van donors van eicellen en zaadcellen af te schaffen. Concreet: vanaf 12 jaar kunnen donorkinderen niet-identificeerbare info opvragen (bv. uiterlijke kenmerken), en vanaf 16 jaar krijgen ze toegang tot identificeerbare gegevens zoals naam, geboortedatum en nationaliteit. Het wetsontwerp moet nog langs de Raad van State en het parlement, maar de richting is duidelijk: afkomst is geen luxe, het is een recht.
Wat verandert er precies?
- Vanaf 12 jaar: toegang tot beperkte, niet-herleidbare informatie.
- Tot 16 jaar: ouders worden verwittigd als hun kind zo’n aanvraag indient.
- Vanaf 16 jaar: toegang tot de identiteit van de donor.
- Donoren uit het verleden: kunnen vrijwillig hun anonimiteit opgeven, maar worden niet verplicht.
- Ook buitenlandse donoren vallen onder de regeling.
- Er komt een overgangsperiode van 6 maanden waarin fertiliteitscentra nog bestaande “anonieme” spermavoorraden mogen gebruiken.
Waarom dit belangrijk is (en wat vaak wordt verzwegen)
Deze hervorming wordt terecht gekaderd als een stap voor het mentaal welzijn en de identiteitsvorming van donorkinderen. Maar er is nóg een laag die we niet mogen wegmasseren: de anonimiteit was niet alleen “bescherming” — ze was ook een businessmodel.
Een systeem zonder echte traceerbaarheid creëert ruimte voor:
- volume-denken (meer behandelingen, meer cycli, meer “beschikbaar” materiaal),
- zwakke controleketens (wie levert wat, van waar, onder welke voorwaarden?),
- grijze zones waar lichaamsmateriaal “vlot” kan circuleren,
- en vooral: een machtsasymmetrie waarbij het kind (en vaak ook de donor) in het donker blijft, terwijl instellingen wél doorwerken, plannen, matchen, exporteren, samenwerken.
Kort gezegd: de ontraceerbaarheid was winstgevend. Niet per se voor elke individuele arts of elk centrum “met slechte intenties”, maar structureel wél voor het systeem dat draait op doorstroming en beschikbaarheid.
Misbruiken tegengaan: niet alleen mooie woorden
De nieuwe regeling wil ook onwettige praktijken tegengaan. Fertiliteitscentra zouden verplicht worden om samenwerking met buitenlandse spermabanken beter op te volgen en onregelmatigheden meteen te melden.
Dat is geen detail. We zagen hoe fout het kan lopen wanneer de keten ontspoort: een buitenlandse spermadonor met een ernstige genetische afwijking kon in België veel meer kinderen verwekken dan toegelaten. Zulke situaties zijn geen “ongelukjes” alleen — ze zijn typisch voor systemen waar controle achteraf komt, en waar traceerbaarheid niet waterdicht is.
De kern: transparantie is geen aanval, maar bescherming
Donorkinderen en donoren verdienen antwoorden. Punt.
Maar transparantie beschermt óók:
- toekomstige donorkinderen (tegen “onbedoelde massa-afstamming”),
- wensouders (tegen onvolledige of foutieve info),
- en donoren (tegen oneigenlijk gebruik of ongewenste verspreiding van hun lichaamsmateriaal zonder hun toestemming).
De afschaffing van anonimiteit is dus niet enkel “symbolisch”. Het is een poging om een sector die jarenlang kon draaien op stilzwijgen, fragmentatie en gebrekkige ketencontrole, eindelijk te dwingen tot verantwoordelijkheid, traceerbaarheid en begrenzing.